Τι είναι το τεμπέλικο μάτι;
Τεμπέλικο μάτι είναι ο όρος που χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει την αμβλυωπία. Η αμβλυωπία είναι η ελαττωμένη οπτική οξύτητα στο ένα ή σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις και στα δύο μάτια. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως η όραση δεν βελτιώνεται παρότι έχουν διορθωθεί όλες οι διαθλαστικές ανωμαλίες (μυωπία, αστιγματισμός κλπ.) που μπορεί να υπάρχουν και χωρίς άλλη οφθαλμολογική βλάβη.
Το τεμπέλικο μάτι είναι η πιο συχνή οφθαλμολογική πάθηση στην παιδική ηλικία. Η συχνότητα εμφάνισής της στον πληθυσμό είναι 3 στα 100 παιδιά. Η αμβλυωπία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται όσο το δυνατόν νωρίτερα προκειμένου να αναπτυχθεί φυσιολογικά η όραση του παιδιού εξίσου και στα δύο μάτια.
Τι μπορεί να προκαλέσει στο παιδί αμβλυωπία;
Το τεμπέλικο μάτι μπορεί να προκληθεί από οτιδήποτε εμποδίζει ή δυσκολεύει την όραση του παιδιού από το ένα μάτι για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ως αποτέλεσμα ο εγκέφαλος μαθαίνει να αγνοεί την θολή εικόνα του ενός ματιού και στηρίζεται αποκλειστικά στο άλλο. Τα συνήθη αίτια είναι:
-Ο στραβισμός. Η διαταραγμένη λειτουργία των οφθαλμικών μυών έχει σαν αποτέλεσμα κακή ευθυγράμμιση και συνεργασία των ματιών, το μάτι που παρεκκλίνει αγνοείται από τον εγκέφαλο και η όραση ατονεί.
-Οι διαθλαστικές διαταραχές. Η μεγάλη διαφορά βαθμών ανάμεσα στους δύο οφθαλμούς μπορεί να οδηγήσει τον εγκέφαλο να παραβλέπει την εικόνα που λαμβάνει από το ένα μάτι κάνοντάς το τεμπέλικο.
-Η ανοψία. Πρόκειται για περίπτωση που εμποδίζεται η όραση στο ένα μάτι πχ λόγω πτώσης βλεφάρου και είναι απαραίτητο να λάβει άμεση αντιμετώπιση κατά την προνηπιακή ηλικία προκειμένου να αποφευχθεί μόνιμη δυσλειτουργία.
Ποιοί παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση τεμπέλικου ματιού;
Δεν έχει βρεθεί κάποια συγκεκριμένη αιτία που να προκαλεί αμβλυωπία. Ωστόσο υπάρχουν παράγοντες που φαίνεται να σχετίζονται με την εμφάνιση τεμπέλικου ματιού. Αυτοί περιλαμβάνουν:
- Την πρόωρη γέννηση (πριν τις 37 εβδομάδες)
- Το ελλιπές βάρος γέννησης (μικρότερο από 2,5 κιλά)
- Το οικογενειακό ιστορικό αμβλυωπίας
- Τις αναπτυξιακές δυσκολίες ή αναπηρίες
Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το τεμπέλικο μάτι;
Οι γονείς δεν θα πρέπει να τρομοκρατούνται από την αμβλυωπία στο παιδί τους. Εφόσον η θεραπεία αρχίσει από πολύ μικρή ηλικία υπάρχει περιθώριο αποκατάστασης της οπτικής οξύτητας. Πρόκειται για μια διεργασία που απαιτεί καθημερινή προσπάθεια και μπορεί να επιφέρει ουσιαστική διαφορά και βελτίωση μέχρι τα 8-9 έτη περίπου. Πιο συγκεκριμένα το «καλό» μάτι καλύπτεται για κάποιες ώρες κάθε μέρα. Έτσι το παιδί υποχρεώνεται να κοιτάζει με το μάτι που προηγουμένως είχε μειωμένη όραση με σκοπό την εξάσκηση και τη βελτίωσή του. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας το παιδί θα πρέπει να κάνει κάτι που απαιτεί προσοχή και καλή όραση π.χ. ζωγραφική, διάβασμα. Εφόσον το παιδί έχει γυαλιά είναι απαραίτητο να τα φοράει κατά τη διάρκεια αυτής της άσκησης. Έπειτα γίνονται τακτικοί έλεγχοι από τον οφθαλμίατρο για την παρακολούθηση της εξέλιξής του.
Μπορεί να αντιμετωπιστεί το τεμπέλικο μάτι μετά τα 9 έτη;
Υπάρχουν τρόποι για εξάσκηση και μικρή βελτίωση της όρασης ακόμα και μετά την ηλικία των 9 ετών. Σε αυτή την περίπτωση δεν στηριζόμαστε τόσο στην κάλυψη του καλού ματιού. Χρησιμοποιείται ειδικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα μέσω υπολογιστή το οποίο λέγεται neurovision. Πρόκειται για μια κλινικά αποτελεσματική θεραπεία, που μπορεί να γίνει στο σπίτι.
Η αμβλυωπία είναι μια οφθαλμική πάθηση που μπορεί να βελτιωθεί σε μεγάλο βαθμό εφόσον διαγνωστεί νωρίς στη ζωή του παιδιού. Για αυτό δεν χρειάζεται να πανικοβάλει τους γονείς. Ένας συνδυασμός τακτικής παρακολούθησης και προσπάθειας στο σπίτι μπορεί να διασφαλίσει στο παιδί καλή όραση στο μέλλον.